Staða dreif- og fjarnáms í framhaldsskólum á Íslandi og næstu skref í þróun á þvíSamantekt / Ítarefni 26. október 2010 Sigurbjörg Jóhannesdóttir mennta- og menningarmálaráðuneytið Ljósmyndir: Þórdís Erla
Staða dreif- og fjarnáms í framhaldsskólum á Íslandi og næstu skref í þróun á því
Samantekt / Ítarefni 26. október 2010 Sigurbjörg Jóhannesdóttir mennta- og menningarmálaráðuneytið Ljósmyndir: Þórdís Erla
50% niðurskurður á þessu ári
Mikill niðurskurður hefur átt sér stað á fjar- og dreifnámi (50% á árinu 2010) og enginn veit hvað gerist í framtíðarniðurskurði. Þetta þýðir að það þarf að nýta þá fjármuni sem eru til staðar eins vel og kostur er ásamt því að passa upp á að gæði námsins séu sambærileg við staðnám og að nemendur í fjarnámi fái þá þjónustu sem þeim ber að fá samkvæmt lögum. Fjárlög fyrir árið 2010. (2009). http://www.althingi.is/altext/138/s/pdf/0594.pdf Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2010. (2009). http://www.althingi.is/altext/138/s/pdf/0001.pdf
Niðurstöður starfshóps MRN um breytingar á fjarnámi og næstu skref
Starfshópur MRN um fjar- og dreifnám skilaði niðurstöðum sínum í september í skýrslunni “Hugmyndir um breytingar á fjar- og dreifnámi í framhaldsskólum”. Í kjölfar þessarar vinnu og úttektar á fjarnámi í þremur framhaldsskólum sem var unnin í mars til júní 2010 af Sólveigu Jakobsdóttur og Þuríði Jóhannsdóttur fyrir mennta- og menningarmálaráðuneytið, hefur verið ákveðið að vinna tillögur að næstu skrefum í þróun á fjar- og dreifnámi í framhaldsskólum.
Niðurstaða starfshóps um fjarnám
Helstu atriði skýrslunnar eru: að framhaldsskólar hafi markvisst samstarf um fjölbreytt námsframboð í fjar- og dreifnámi að fjármunir séu nýttir betur með því að skólarnir hafi samstarf og sameinist um fámenna áfanga að á landsbyggðinni þar sem er langt í næsta framhaldsskóla verði gerðir samningar við fagaðila (símenntunarmiðstöðvar, grunnskóla, þekkingarsetur) sem veiti nemendum í fjar- og dreifnámi þjónustu og aðstoð að í nýrri aðalnámskrá framhaldsskóla verði fjallað um réttindi og skyldur nemenda þar sem sambærileg viðmið séu tilgreind um þjónustu skóla, gæði og leiðsögn við nemendur óháð kennsluháttum að breytingar verði gerðar á ráðningarskilmálum kennara svo þeir geti kennt hjá fleirum en einum framhaldsskóla og þannig uppfyllt sína kennsluskyldu með blönduðu kennsluformi
Niðurstaða starfshóps um fjarnám, frh
að koma upp sameiginlegum upplýsingavef framhaldsskólanna um það nám sem er í boði í fjar- og dreifnámi sem birtir alla áfanga og nákvæmar lýsingar á þeim að skráning í áfanga verði miðlægar svo auðveldara sé að hafa yfirrsýn yfir framboð og eftirspurn að allir skólar noti kennslukerfi í öllum áföngum í fjar- og dreifnámi að skólar sameinist um að nota sama kennslukerfi og/eða það verði smíðaðar vefþjónustur á milli kennslukerfa svo nemendur geti unnið í sama umhverfi óháð skóla sem þeir taka áfanga í að komið sé á markvissu og reglulegu gæðamati í fjar- og dreifnámi sem er sambærilegt við það gæðamat sem á sér stað í dagskólanámi að auka framboð á símenntun til kennara að sami skilningur sé á notkun hugtaka kennsluhátta
Tillaga um fyrstu skrefin sem starfshópurinn leggur til að verði tekin eru:
Að miðlægt upplýsinga- og skráningarkerfi sé smíðað. Að safnað sé saman upplýsingum um hvaða áfanga framhaldsskólar ráðgera að kenna á vorönn 2011 í fjar- og dreifnámi. Að safna saman upplýsingum um hvaða áfanga framhaldsskólum vantar að fá kennslu í fyrir sína nemendur. Breytt fyrirkomulag verði kynnt fyrir stjórnendum og kennurum framhaldsskólanna og þeim boðið að taka þátt í umræðum um áframhaldandi þróun. Að lagt sé til við fjármálaráðuneytið og Kennarasamband Íslands að þeir skilgreini sem fyrst mat á vinnu kennara í fjar- og dreifnámi
Næstu skref / hvað á að gera?
Lagt er til að þessi vinna verði þríþætt: Að fyrst sé lögð áhersla á að móta hagnýt atriði sem er hægt að byrja á að framkvæma strax í janúar 2011 Að móta og koma í framkvæmd hagnýtum atriðum sem hægt er að koma í framkvæmd í september 2011 Að móta og koma á formlegu samstarfsneti framhaldsskólanna og sameiginlegu stoðkerfi sem felur m.a. í sér stefnumótunarvinnu varðandi fjar- og dreifnám.
Það þarf að móta hagnýt atriði sem er hægt að byrja á að framkvæma strax í janúar 2011
Að koma á fót skiptimarkaði framhaldsskólanna um framboð og eftirspurn eftir áföngum. Koma á markvissu samstarfi á milli framhaldsskólanna um fjölbreytt námsframboð. Þetta mætti m.a. gera með því að skólar myndu sérhæfa sig meira en nú er. Skólar þyrftu m.a. að sameinast um framboð á fámennum áföngum. Ákveða lágmarksfjölda nemenda og viðmiðunarfjölda í áfanga. Formgera hvernig fjar- og dreifnámskvótinn fer á milli skólanna. Ákveða hvernig skráningu nemenda á milli skóla verður háttað. Að bæta við þau upplýsinga- og skráningarkerfi sem eru til staðar á vegum MRN svo almenningur geti séð á einum stað framboð fjar- og dreifnáms. Einnig að nemendur geti skráð sig í áfanga rafrænt svo betri yfirsýn fáist yfir fjölda þeirra sem eru skráðir í hvern áfanga.
janúar 2011, frh.
Að allir framhaldsskólar noti kennslukerfi í öllum áföngum í fjar- og dreifnámi. Að kennurum sé boðið að taka námskeið um kennsluaðferðir í fjarnámi og nýtingu upplýsingatækninnar í kennslu (samnýtt með verkefninu UT-leiðtogar, í samstarfi við Menntavísindasvið HÍ, RANNUM og 3F) Að kennurum standi til boða að verða þátttakendur í opnu námsefnis- og ráðgjafasamfélagi þar sem þeir geta nálgast námsefni með höfundaréttinum “Creative Commons” og geti einnig deilt sínu eigin efni (samnýtt með verkefnunum UT-leiðtogar, Frjáls og opinn hugbúnaður og Tungumálatorg).
Tillaga að verkefnum sem væri hægt að koma í framkvæmd í september 2011
Að samningar séu gerðir við fagaðila á landsbyggðinni (símenntunarmiðstöðvar, grunnskóla, þekkingarsetur) sem veiti nemendum í fjar- og dreifnámi þjónustu og aðstoð. Að í nýrri aðalnámskrá framhaldsskóla verði fjallað um réttindi og skyldur nemenda þar sem sambærileg viðmið séu tilgreind um þjónustu skóla, gæði og leiðsögn við nemendur óháð kennsluháttum. Að breytingar verði gerðar á ráðningarskilmálum kennara svo þeir geti kennt hjá fleirum en einum framhaldsskóla og geti uppfyllt kennsluskyldu sína með blönduðu kennsluformi. Að skólar sameinist um að nota sama kennslukerfi og/eða það verði smíðaðar vefþjónustur á milli kennslukerfa svo nemendur geti unnið í sama umhverfi óháð skóla sem þeir taka áfanga í. Að komið sé á markvissu og reglulegu gæðamati í fjar- og dreifnámi sem er sambærilegt við það gæðamat sem á sér stað í dagskólanámi.
Að móta og koma á formlegu samstarfsneti framhaldsskólanna og sameiginlegu stoðkerfi sem felur m.a. í sér stefnumótunarvinnu varðandi fjar- og dreifnám.
Að móta og koma á formlegu samstarfsneti framhaldsskólanna Jafnhliða því sem unnið er að praktískum útfærslum sem að ofan greinir þarf að líta fram á við til að sjá hvert við viljum halda í fjar- og dreifnámi. Því er ákjósanlegt að setja saman starfshóp þeirra sem þekkja vel til menntunarfræða á þessu sviði ásamt stjórnendum til að marka stefnu um námsframboð og nám með þessu sniði til ársins 2015 á þeim tíma sem ný námskrá er að taka gildi. Taka þarf ákvarðanir um hvernig samstarfsneti framhaldsskólanna er stýrt og hvernig framkvæmdin þarf að vera varðandi kvótaúthlutun og fleiri hluti. Leggja þarf áherslu á að í boði sé gott og sveigjanlegt nám sem taki mið af þörfum nemenda í nútímaþjóðfélagi.
Allskonar sögur í gangi varðandi fjarnám, eru þær gróusögur eða sannleikur?
Það er bara gamalt fólk í fjarnámi og grunnskólanemendur Framhaldsskólarnir meta ekki áfanga frá grunnskólanemendum þegar þeir koma í framhaldsskóla (30% áfanga eru metnir) Fjarkennsla er léleg. Gæðin eru ekki þau sömu og í dagskóla. Einhverjir framhaldsskólar neita að meta áfanga úr fjarnámi öðrum skóla inn hjá sér, segja að séu ekki nógu góðir. Kennslan er öll greidd í yfirvinnu. Hún er ekki hluti af kennsluskyldu kennarans. Þýðir oft að mikið álag er á kennara, og þeir hafa litla orku afgangs í þessa aukakennslu. Einnig er mikið álag á kennara að búa til aukakennsluefni sérstaklega fyrir fjarnámið. Samningar skólanna við kennara eru mismunandi. Kennarar sumra skólanna mala gull á meðan að kennarar annarra skóla fá miklu minna en fyrir dagskólakennsluna.
Staðan í dag?
Fjöldi og greining á nemendahóp
Þróun fjölda nemenda (fj.kt) í fjar- og dreifnámi í framhaldsskólum árin 1997-2009
Upplýsingar eru fengnar á vef Hagstofu Íslands, http://hagstofa.is,
Fjöldi nemenda skipt niður eftir aldri og búsetu sem stunduðu fjar- og dreifnám í október 2009 á framhaldsskóla- og viðbótarstigi (ISCED 3 og 4)
Aldur Fjöldi Reykjavík Höfuðb.sv. utan RVK Suðurnes Vesturland Vestfirðir Norðurland vestra Norðurland eystra Austurland Suðurland Erlendis <20 ára 1,531 548 401 34 61 35 30 167 93 143 19 20-24 ára 1,205 415 277 91 61 31 15 135 78 83 19 25-29 ára 703 265 142 57 40 12 14 86 29 42 16 30-39 ára 839 230 197 81 55 12 25 104 49 61 25 40-49 ára 614 166 125 59 39 21 21 73 48 53 9 50 ára + 356 108 95 12 30 13 14 32 21 30 1 5,248 1,732 1,237 334 286 124 119 597 318 412 89 Þessar tölur voru fengnar hjá Konráði Ásgrímssyni, Hagstofu Íslands í mars 2010
Fjarnemendur
Fjarnemar eru á öllum aldri, þe. grunnskólanemendur, nemendur í framhaldsskólum, fólk sem hefur hætt í skóla og er að byrja aftur oft með vinnu, fólk um og yfir miðjan aldur sem langar að bæta við sig menntun. Meirihluti nemenda eru konur. Meðalaldur er á milli 20 og 30 ár. Flestir búa á höfuðborgarsvæðinu (57-59% í FÁ og VÍ, VMA 10%) en eru annars búsettir erlendis (6%) eða á landsbyggðinni (52% þeirra sem eru í VMA búa á Akureyri eða nágrenni, í póstnúmerum 600-699) og 69% ef horft er til næstu byggðarlaga (500-799) Sólveig Jakobsdóttir og Þuríður Jóhannsdóttir. (2010). Úttekt á fjarkennslu í framhaldsskólum.
Aldursdreifing fjarnemenda sem tóku þátt í nemendakönnun FÁ, VÍ og VMA 2010
Sólveig Jakobsdóttir og Þuríður Jóhannsdóttir. (2010). Úttekt á fjarkennslu í framhaldsskólum. Bls. 15
Fjöldi nemenda skipt niður eftir búsetu og kyni sem stunduðu fjar- og dreifnám í október 2009 á framhaldsskóla- og viðbótarstigi (ISCED 3 og 4)
Þessar tölur voru fengnar hjá Konráði Ásgrímssyni, Hagstofu Íslands í mars 2010 Kyn Fjöldi Reykjavík Höfuðb.sv. utan RVK Suðurnes Vesturland Vestfirðir Norðurland vestra Norðurland eystra Austurland Suðurland Erlendis Karlar 1,868 673 483 108 77 39 26 223 94 118 27 Konur 3,380 1,059 754 226 209 85 93 374 224 294 62 5,248 1,732 1,237 334 286 124 119 597 318 412 89
Comments