Proje Sahibi: Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı Proje Yürütücüsü Kurum: Kuş Araştırmaları Derneği (KAD) ÇALIŞMA EKİBİ: Proje yürütücüsü ve saha çalışanları: 2008 yılı: Deniz MENGÜLLÜOĞLU – 2009 yılı: Riyat GÜL Yerel destek elemanı: Kazım AKTAN Proje danışmanları: Doç. Dr. Can Bilgin, Osman ERDEM Göksu Deltası Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde Saz Horozu Koruma ve İzleme Projesi, 2008 - 2009 PROJE AMACI: Göksu Deltası’nda üreyen Saz Horozu (Porphyrio porphyrio ) popülasyonun büyüklüğü, yaşam a
Proje Sahibi: Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı Proje Yürütücüsü Kurum: Kuş Araştırmaları Derneği (KAD) ÇALIŞMA EKİBİ: Proje yürütücüsü ve saha çalışanları: 2008 yılı: Deniz MENGÜLLÜOĞLU – 2009 yılı: Riyat GÜL Yerel destek elemanı: Kazım AKTAN Proje danışmanları: Doç. Dr. Can Bilgin, Osman ERDEM Göksu Deltası Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde Saz Horozu Koruma ve İzleme Projesi, 2008 - 2009 PROJE AMACI: Göksu Deltası’nda üreyen Saz Horozu (Porphyrio porphyrio ) popülasyonun büyüklüğü, yaşam alanı tercihi, üreme ve beslenme biyolojisinin araştırılması, alanda türe yönelik tehditlerin ve koruma tedbirlerinin belirlenmesidir.
‹#›
türün deltadaki önemli yaşam alanları ve dağılımı belirlenmiş, beslenme ve üreme biyolojisine dair gözlemler kaydedilmiş, türe yönelik tehditler irdelenmiş ve koruma önerileri belirlenmiştir. Çalışmada nokta ve hat boyu sayım metotları kullanılmıştır.
2008 ve 2009 yılları üreme döneminde (Nisan ve Haziran aylarında) yapılan, araştırma, gözlemler ve sayımlar ile; Göksu Deltası’nda üreyen saz horozu (Porphyrio porphyrio) nüfusu tespit edilmiş,
‹#›
Göksu Deltası, Göksu Nehri’nin oluşturduğu Ülkemizin Akdeniz kıyısındaki ikinci büyük deltasıdır. Delta’da biri tatlı (Akgöl) diğerleri (Paradeniz Lagünü, Kuğu Gölü, Arapalanı Lagünü) tuzlu olmak üzere 4 önemli göl ve lagün bulunmaktadır. Tüm göller birbirine kanallarla bağlıdır. Kuzey ve doğudan 2 drenaj kanalıyla Akgöl’e, güneyden ise Paradeniz lagününe denizden su girişi vardır. Göllerin çevresinde geniş sazlıklar, tatlı ve tuzlu bataklıkları, kumullar, çayır ve tarım alanları yer almaktadır. GÖKSU DELTASI
‹#›
SAZ HOROZU
Saz horozu iri vücudu ve göz alıcı renkleriyle başta doğa fotoğrafçıları ve kuş gözlemcileri olmak üzere tüm insanların ilgisini çeken kuşların başında gelmektedir. Bu nedenle 1990’lı yıllarda Göksu Deltası’nda olduğu üzere birçok sulak alanda koruma faaliyetleri için bayrak tür olmuştur.
‹#›
Saz horozları, suları tatlı durgun veya yavaş akan suları tercih eder ve bu sulak alanların 15-30 cm.lik sığ kıyılarında beslenir. Beslenmek üzere dalları eğmek veya yuva malzemesi toplamak için iri gagasını ve bacaklarını kullanır. Phragmitesler başta olmak üzere birçok bitkinin taze sürgünleriyle, tohumlarıyla, suda yüzen bitkilerle; sudaki yumuşakçalar ve böceklerle beslenir. Bulunduğu coğrafyaya göre değişmekle birlikte Mart ayından Hazirana kadar ürer. Yuva için sık bitki örtüsü ve sığ suları tercih eder. Yuvayı kuru bitkilerden, su yüzeyinin hemen üzerine, bitki dallarının arasına yapar. Genellikle birkaç yuva yapar, ancak sadece birini kullanır.
‹#›
DÜNYADA SAZ HOROZU
İspanya’dan Kazakistan’a ve Orta-Doğuya dek yayılım gösteren bir türdür. Özellikle Avrupa nüfusu geçtiğimiz yüzyılda belirgin bir şekilde azaldığı için pek çok Avrupa ülkesinde ciddi koruma önlemleri alınmıştır. Batı Avrupa’da tahmin edilen nüfusu, % 85-90’ı İspanyada olmak üzere 4000-5200 birey kadardır. Türkiye’deki nüfusunun ise %95’i Göksu ve Kızılırmak deltalarında olmak üzere 2500-2700 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Amerika kıtasında bulunmaz.
‹#›
TÜRKİYE’DE SAZ HOROZU
Saz horozu bugüne dek Türkiye’nin pek çok sulak alanında görülmüştür. Ancak, 2004-2005 yıllarında Kızılırmak Deltası’nda, 2008 ve 2009 yıllarında bu proje kapsamında Göksu Deltası’nda yapılan çalışmalar Türkiye nüfusunun yaklaşık %95’inin Göksu ve Kızılırmak deltalarında yaşadığını göstermiştir. Bu çalışmalar, saz horozu için Türkiye’nin İspanya ile birlikte Avrupa’nın en önemli ülkesi olduğunu da ortaya koymuştur.
‹#›
Saz horozu üreme alanları
Saz horozu üreme alanları Her iki çalışmada da saz horozunun Akgöl’de, doğudan başlayarak gölün kuzeyini takip eden ve güney batıya kadar uzanan karışık sazlıklarda yoğunlaştığı; üreme alanı olarak bu bölgelerdeki en çok 25 cm. derinliğindeki suyla çevrili saf Typha sazlıklarının oluşturduğu ara zonu tercih ettiği görülmüştür. Ayrıca, Göksu Nehri kıyısında ve Hurma kanalı civarında da üreme noktaları saptanmıştır. GÖKSU DELTASINDA SAZ HOROZU Saz horozunun ürediği Typha sp. adacıkları
‹#›
Her dönem Üreme sonrası Saz horozlarının alandaki dağılımı ve nüfusu Her iki yıl Nisan ve Haziran ayları arasında 10’ar günlük periyotlar halinde yapılan çalışma ile alanın saz horozu dağılım haritası çıkarıldı. Dağılım haritası çıkarılırken nokta sayım yöntemi, popülasyon büyüklüğü belirlenirken ise çizgi (hat) sayım yöntemi kullanıldı. Popülasyon büyüklüğü belirlemek için gölün doğu bölgesinde su, saz adacıkları ve sazlık şeridini içine alan 10 hektarlık bir alanda model çalışma gerçekleştirildi. Tahmini nüfus olarak 2008’de 1000-1400, 2009’da ise 950-1300 birey olarak saptanmıştır.
‹#›
Türkiye saz horozu nüfusunun yaklaşık yarısı Göksu Deltası’nda yaşamaktadır. Bu nedenle türün Türkiye’deki varlığını sürdürebilmesi açısından Göksu Deltası, Kızılırmak Deltası’yla birlikte hayati öneme sahiptir. Göksu Deltası’nda sağlıklı bir nüfus mevcuttur ve kısa vadede türe yönelik ciddi bir tehdit bulunmadığı söylenebilir. Ancak, Akgöl’ü besleyen drenaj kanalları aynı zamanda çevredeki tarım alanlarından kullanılan ilaç ve kimyevi gübre kalıntılarını da göle taşımakta ve su kalitesini tehdit etmektedir. Deltanın varlığını ve işlevini sürdürebilmesi açısından suyun niteliği ve niceliği büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle su kalitesinin izlenmesinde ve tarımsal ilaç ve gübrelerin doğru kullanımına yönelik çalışmalar yapılması önerilmektedir. Ayrıca ve türün deltadaki nüfusunu takip etmek için 3 yıllık aralarla izleme yapılması yeterli olacaktır.
ÖNERİLER
‹#›
Proje kapsamında üretilen materyal
Çalışma raporunu içeren 1000 adet Türkçe ve 500 adet İngilizce olmak üzere kitap bastırıldı. 1000 adet tanıtım broşürü bastırıldı. 1x2 m. Ebadında türün tanıtımına yönelik tabela alana yerleştirildi. 2009 yılı çalışmasını içeren Bilgilendirme kitapçığı 1000 adet bastırıldı.
‹#›
Osman Erdem Kuş Araştırmaları Derneği osman.erdem@kad.org.tr
Comments