Kanuni Sultan Süleyman ,1520 tarihinde Osmanlı tahtına geçti. Babası Yavuz Sultan Selim’den ekonomik, askeri ve idari açıdan güçlü bir devlet devralmıştı. Avrupa devletleri bir taraftan coğrafi keşifler ve Rönesans’ın etkisiyle kalkınma mücadelesi verirken diğer taraftan ise Reform hareketinin etkisiyle dini ve siyasi karışıklık içersine girmişti. Roma-Germen imparatoru Şarlken ;Almanya,Hollanda,Avusturya,Macaristan ve İspanya devletleriyle akrabalık bağlarına dayalı ittifak oluşturarak Avrupa’nın en güçlü devleti haline gelmişti.
İngiltere ve Fransa yüzyıl savaşları nedeniyle güç kaybetmişlerdi. Roma-Germen imparatoru Şarlken ,Avrupa hakimiyeti politikasına yönelik olarak bir taraftan Fransa üzerine hakimiyet mücadelesi verirken diğer taraftan Macaristan aracılığyla Balkan toprakları üzerinde Osmanlı Devleti’nin aleyhine genişleme politikası yürütmekteydi. Şarlken, Venedik’le birlikte güçlü bir deniz gücü oluşturarak Akdeniz ve Afrika kıyılarında hakimiyet mücadelesine girişmiştir. Ayrıca Şarlken , Osmanlı Devleti’ne karşı doğuda iran ile ittifak yapma yoluna gitmiştir. Kanuni döneminin güçlü bir devleti olan Portekiz ise coğrafi keşifleri gerçekleştirerek Hindistan’a ulaşmış; Osmanlı denetiminde olan baharat ticaretini engellemeye çalışarak Osmanlı-Portekiz mücadelesine neden olmuştur.
BATI’DAKİ GELİŞMELER
a) OSMANLI –MACAR İLİŞKİLERİ Roma-Germen İmparatorluğu’na ve Avusturya’ya akrabalık bağlarıyla bağlı olan Macaristan,Balkan topraklarını tehdit ediyordu. Macaristan kralı II. Layoş , Şarlken’e güvenerek Osmanlı Devleti’ne karşı geliyor ve Balkan devletlerini Osmanlı’ya karşı kışkırtıyordu. BELGRAD’IN FETHİ(1521) Kanuni’nin iki devlet arasındaki sorunları görüşmek için Macaristan’a gönderdiği elçinin öldürülmesi üzerine,Belgrad şehri nehirden ve karadan kuşatılarak fethedildi.
Belgrad’ın FETHİ
MOHAÇ MEYDAN SAVAŞI(1526) Macaristan’ın Belgrad’ı geri almak istemesi ve Osmanlı topraklarına saldırması Osmanlı-Macar ilişkilerinin yeniden bozulmasına neden oldu. Fransa kralı Fransuva’nın Roma –Germen imparatoruna yenilerek esir düşmesi ve Kanuni Sultan Süleyman’dan yardım istemesi üzerine Macaristan üzerine sefer düzenleme kararı alındı. Kanuni, Tuna Nehri’nin kuzeyinde kalan ülkeleri fethetmek amacıyla harekete geçti. Savaş iki saat sürdü. Yüz bini aşkın Macar ordusu tamamen imha edildi.Macaristan’ın başkenti Budin fethedildi. Yanoş Macar tahtına getirildi ve Macaristan Osmanlılara bağlandı.
Mohaç Meydan Savaşı
b) Osmanlı-Avusturya İlişkileri
I. VİYANA KUŞATMASI(1529) Avusturya kralı Ferdinand , Yanoş’un krallığını tanımayarak Macaristan üzerinde hak iddia ediyordu.Avusturya’nın Osmanlı’nın Avrupa’daki üstünlüğüne son vermek istemesi ve Budin’i ele geçirmesi üzerine sefere çıkıldı. Kanuni Budin’i yeniden fethetti.Avusturya’nın başkenti Viyana kuşatıldı.Avusturyalılar Osmanlı ordusunun karşısına çıkmaya cesaret edemediler. Kanuni Sultan Süleyman kış mevsiminin yaklaşması üzerine kuşatmayı kaldırdı.
I. Viyana kuşatması
ALMANYA SEFERİ(1532) ve AVUSTURYA ile İSTANBUL ANTLAŞMASI(1533) Ferdinand’ın yeniden Budin’i kuşatması üzerine Almanya seferine çıkıldı.Avusturya imparatoru Ferdinand ve kendisini destekleyen ağabeyi Roma-Germen imparatoru Şarlken ,Oamanlı ordusunun karşısına çıkmadı. 1533 yılında yapılan İstanbul Antlaşması ile Ferdinand , Macaristan işlerine karışmayacak , Yanoş’un krallığını tanıyacak ,Avusturya kralı Osmanlı sadrazamına eşit sayılacaktı. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti,Avrupa’da üstünlüğü ele geçirmiştir.
DOĞU’DAKİ GELİŞMELER
OSMANLI-İRAN İLİŞKİLERİ Şah İsmail yerine Tahmasb’ın Safevi tahtına çıkarak Osmalı topraklarına saldırması, Osmanlı Devleti’ne bağlılığını bildiren Bağdat valisini öldürmesi ve Avusturya ile ittifak kurması Osmanlı-İran ilişkilerinin bozulmasına neden oldu. Kanuni , İran üzerine dört büyük sefer düzenleyerek Bağdat.Karabağ,Revan ve Nahçivan’ı ele geçirdi. İran barış istemek zorunda kaldı.
AMASYA ANTLAŞMASI (1555)
Osmanlı Devleti ile İran arasında yapılan antlaşma sonunda; Karabağ, Nahçıvan,Revan ve Bağdat Osmanlı Devleti’nde kalacak, antlaşma 25 yıl sürecekti. Amasya Antlaşması Osmanlı Devleti’nin İran ile yaptığı ilk resmi antlaşma olması bakımından önemlidir.
Kanuni Döneminde Denizlerdeki Gelişmeler
a) Osmanlı Deniz Gücü II. Bayezit döneminde deniz gücüne önem verilerek Karadeniz’in en önemli ticaret limanlarından olan Kili ve Akkerman’ın alınması ile güney-kuzey ticaretinin bütün çıkış noktaları Osmanlı egemenliği altına girdi.(1484) Kısa sürede yeniden Akdeniz’e dönen Osmanlılar; Mora’daki İnebahtı, Modon, Koron ve Navarin’i fethedip (1499-1500) Orta Akdeniz’e çıktı. Bu sayede II. Bayezit devrinde Osmanlı donanması İspanya’da katliama uğrayan Endülüs Müslümanlarına ve Yahudilere yardım edebilmiştir.
Türk kalyonu Göke’yi gösteren resim
Osmanlı donanması, Kanuni devrinde daha da geliştirilerek gücü ve faaliyetleriyle dünyanın en büyük deniz kuvvetlerinden biri haline gelmiştir. Osmanlı Devleti kısa sürede yeniden Karadeniz,Marmara ve Ege Denizlerini bir Türk gölü haline getirdi. Osmanlı donanması,Akdeniz, Kızıldeniz ve Basra Körfezi’ni kontrolüne alarak yüzlerce yıl deniz yollarının güvenliğini sağlamayı başardı. b) Rodos’un Fethi(1521) Stratejik önemi olan Rodos Saint Jean (Sen Jan ) şövalyelerinden alındı. Rodos Adası’nın fethi ile Suriye ve Mısır deniz yolunun güvenliği sağlandı.
c) Cezayir’in Osmanlı Devletine Katılması Hızır Reis(Barbaros Hayrettin Paşa) kardeşleri İlyas ve Oruç Reisler,Avrupalı korsanların saldırılarına karşı mücadele etmekteydiler. Hızır Reis ve kardeşleri Cezayir yakınlarındaki Cerbe Adası’nı ele geçirerek üs haline getirdiler. Yavuz’dan sağladığı yardımla İspanya işgalindeki Cezayir’i 1516’da ele geçirerek burada bir yönetim kurdular. Kanuni dünyaca ünlü bir denizci olan ve Barbaros Hayrettin Paşa adını alan Hızır Reis’i İstanbul’a davet etti. Donanmasıyla İstanbul’a gelen Barbaros , Kanuni tarafından kaptanıderyalık ve Cezayir Beylerbeylik görevine getirildi(1534).
Barbaros Hayrettin Paşa
d) PREVEZE DENİZ SAVAŞI(1538) Barbaros’un kaptanıderya olmasından sonra İtalya kıyılarına baskınlar düzenleyerek Venediklilere ait kaleleri fethetmesi ve Akdeniz hakimiyetine yönelmesi,Avrupa devletlerini harekete geçirdi.Roma-Germen imparatoru Şarlken’in öncülüğünde İspanya, papalık, Venedik ve Portekizliler arasında yapılan ittifak antlaşması sonunda Andrea Doria (Andre Dorya) komutasında büyük bir Haçlı donanması hazırlandı. Bu donanma ile yapılan savaşta Osmanlılar kazandı. Savaş sonunda Venedik ile antlaşma imzalandı. Buna göre Mora ve Dalmaçya kıyıları Osmanlı’ya bırakıldı. Böylece Akdenizde üstünlük Osmanlı’ya geçti.
e) TRABLUSGARP’IN FETHİ(1551) Turgut Reis komutasında Osmanlı donanması Sen Jan şövalyelerinin elinde bulunan Trablusgarp’ı aldı ve Kanuni tarafından buraya beylerbeyi olarak atandı. f) CERBE DENİZ SAVAŞI(1560) Haçlı donanmasının Kuzey Afrika’da Türk egemenliğine son vermek istemeleri üzerine İspanyolların elinde bulunan Cerbe Adası , Turgut Reis tarafından kuşatıldı.Piyale Paşa komutasındaki donanmanın yardımıyla Haçlılar bozguna uğratıldı.Böylece Kuzey Afrika’da Türk üstünüğü kesinleşmiş oldu. g) MALTA KUŞATMASI(1565) Malta’ya yerleşen Sen Jan şövalyelerinin Osmanlı hakimiyetine zara vermeleri üzerine kuşatılmıştır.Turgut Reis’in şehit düşmesiyle kuşatma kaldırıldı.
h) SAKIZ ADASI’NIN FETHİ(1566) Cenevizliler Osmanlı’ya ödedikleri vergiyi kesince Piyale Paşa Sakız Adası’nı almakla görevlendirildi. Sefer sonucunda Sakız Adası alınarak Batı Akdeniz kıyılarının ve Boğazların güvenliği sağlanmış oldu. Akdeniz’de Kanuni döneminde tam bir üstünlük sağlanamadı. Ancak Kanuni’den sonra 1571 yılında Kıbrıs’ın fethedilmesiyle Doğu Akdeniz’de üstünlük kesin olarak sağlanmış oldu.Aynı yıl Osmanlı donanması İnebahtı’da yenildi ve donanmanın büyük bir kısmı yakıldı.Kısa sürede yenilenen donanmayla Akdeniz’deki fetihlere devam edildi.1574’te Tunus fethedildi.1576 da Fas Osmanlı Devleti’ne bağlanarak Akdeniz’deki hakimiyet pekiştirildi.
Comments