İKT 321 Mühendislik Ekonomisi Maliyet Kavramları ve Davranışları TOBB ETÜ
Dr. Bülent Gümüş http://bgumus.etu.edu.tr Ofis: 138 Tel: 292 4261
İKT 321 Mühendislik Ekonomisi Maliyet Kavramları ve Davranışları TOBB ETÜ
Dr. Bülent Gümüş http://bgumus.etu.edu.tr Ofis: 138 Tel: 292 4261
Maliyet Kavramları ve Davranışları
Genel Maliyet Faktörleri
Finansal tablolarda maliyetlerin sınıflandırması
Maliyet davranışlarının tahmininde maliyet sınıflandırması
Karar vermede kullanılan maliyet kavramları
Karar vermede Marjinal Maliyetlerin rolü
Bir ürünün maliyeti nelerden oluşur?
Genel maliyet faktörleri
Üretim Maliyetleri
Dogrudan malzeme
Doğrudan işçilik
Üretim genel gider
Üretim-dışı Maliyetler (Genellikle periyodik maliyetlerdir)
Genel gider
Pazarlama
Yönetim
Maliyetin Sınıflandırılması
Bilançoda gösterilen stok maliyetleri:
Hammadde (raw material) stokları
Yarı mamül (work-in-progress) stokları
Bitmiş (finished) ürün stokları
Maliyeti Davranışına Göre Sınıflandırma
Hacim indeksi
Maliyet Davranışı
Sabit maliyetler
Değişken maliyetler
Karma maliyetler
Ortalama birim maliyetler
Hacim İndeksi
Hacim birimi: Üretim hacmini tanımlamak için kullanılan birim.
Hacim, üretim girdileri veya çıktıları cinsinden hesaplanabilir.
Girdiler:
Doğrudan işçi saatleri
Kullanılan kömür miktarı
Çıktılar:
Araç: sürülen “km”
Enerji santrali: üretilen “kWsaat”
Pres makinesi: preslenen “parça” sayısı
Sabit Maliyetler (Fixed Cost)
Firmaya temel üretim kapasitesini sağlamanın maliyeti. Bu maliyet geniş bir girdi veya çıktı aralığı (ilgili aralık/relevant range) için sabittir.
Arabanızı kullanmanın sabit maliyetleri nelerdir?
Bir konfeksiyon atölyesindeki sabit maliyetler neler olabilir?
Değişken Maliyetler (Variable Cost)
Üretim veya satışların düzeyine/miktarına bağlı maliyetlerdir. Üretim büyüklüğü ile doğru orantılı olarak artar/azalır.
Arabanızı kullanmanın değişken maliyetleri nelerdir?
Bir konfeksiyon atölyesindeki değişken maliyetler neler olabilir?
Karma Maliyetler (Mixed Cost)
Amortisman
Elektrik tüketimi
Vb. Tam olarak sabit veya değişken olmayan maliyetlerdir. Üretim seviyesi/miktarıyla artıp/azalır ancak üretim olmasa da yine vardır.
Ortalama birim maliyeti (Average Unit Cost)
Toplam üretim maliyetinin üretim miktarına bölünmesiyle bulunan birim başına düşen ortalama maliyettir.
Toplam sabit maliyetin birim maliyetine etkisi üretim miktarıyla değişir.
Toplam değişken maliyetin birim maliyetine etkisi sabittir.
Toplam karma maliyetin birim maliyetine etkisi üretim miktarıyla değişir.
Araç satın alma ve kullanım maliyeti
Maliyet-Hacim İlişkisi
Maliyet-Hacim İlişkisi
Mil başına birim maliyet
Fark (Differential) Maliyeti ve Gelir
Verilecek kararlarda seçenekler arasındaki maliyet farkına “fark maliyeti” denir.
Kararlar:
Süreç değişimi kararı
Operasyon planlama
Yap veya satın al kararı
Süreç değişimi örneği
Otomobil yedek parçası üreten bir firmada üretim mühendisliği bölümü mevcut kalıpların daha iy kalıplarla değiştirilmesini önermektedir. Alternatif kalıbın daha yüksek malzeme maliyetinin işçilik ve enerji maliyetlerindeki kazançla aşılabileceği düşünülmektedir. Her iki alternatifin aylık maliyetlerini dikkate alarak hangi kalıp alternatifini seçtiğinizi belirtiniz.
Süreç değişimi örneği
Operasyon planlama örneği
Bir fabrika haftada 5 gün tek vardiya ile ful-kapasite (24,000 adet/hafta) üretim yapılmaktadır. Bunun sabit maliyeti $90.000/hafta dır ve bu üretim hacmi için ortalama birim maliyeti $30/birim dir. Fabrika 4000 adet/haftalık bir sipariş aldığında aşağıdaki iki seçenekten ikincisini seçmesi için gereken üretim miktarı aralığını belirleyiniz.
Hafta içi mesai veya Cumartesi günü çalışma ile kapasiteyi 36000 birim/haftaya çıkartmak. Bu durumda, sabit maliyetin değişmeyeceği, değişken maliyetin ise $36/birim olacağı tahmin edilmekte.
Kapasitesi 21000 birim/hafta olan ikinci vardiyanın eklenmesi. Bu durumda, yeni vardiya için $13500/haftalık bir sabit maliyetin ve $31,50/birimlik bir değişken maliyetin olacağı tahmin edilmekte.
Operasyon planlama ve başa-baş örneği
Opsiyon 1: fazla mesai veya Cumartesi mesaisi: 36Q
Opsiyon 2: İkinci vardiya: $13,000 + 31.50Q
Başabaş noktası:
36Q = $13,000 + 31.50Q
Q = 3,000 adet
Comments