Koncentracja się na określonym celu sprzyja zadaniowości, ale również traceniu z pola widzenia podstawowego faktu: uruchamiając działanie, w rzeczywistości uruchamiamy sieć powiązanych procesów. Wchodzimy w świat współzależności i sprzężeń zwrotnych. Wszystkie ulice miasta stanowią system – są ze sobą połączone. Płynność jazdy w tym systemie zależy od czasami zaskakujących dla kierowców czynników.
Ewaluacja jako narzędzie monitorowania procesu zmiany
Ewaluacja to opis wartości. Czy wszystkie wartości generowane przez projekt rozwojowy da się zmierzyć lub nawet przewidzieć? Oto fractal – wykres obrazujący procesy, które stale wracają do punktu wyjścia, zachodzące w świecie współzależności. Życie!
Ocena skuteczności danego działania powinna odnosić się bardziej do stanu społeczności, do całego systemu, a nie do zrealizowania wybranego wskaźnika.
Projekty społeczne i organizacyjne to działania w określonych systemach. Czy budowa studni podnosi jakość życia mieszkańców Afryki ?
O tym, jakie wartości mają wynikać z projektu, decyduje wybór celów. Czasami jednak jesteśmy tak bardzo przywiązani do raz wybranego celu, że zapominamy o tym, po co rozpoczęliśmy działania.
Tak, pod warunkiem, że mieszkańcy chcą z niej korzystać! Odmówią, jeśli korzystanie ze studni będzie godzić w ich wartości.
Niekiedy ewaluacja skłania nas do widzenia celów ogólnych i szczegółowych projektu jako wartości samej w sobie. Wówczas możemy stracić z oczu najistotniejsze, lecz trudno mierzalne wartości. Ewaluacja powinna pomagać w monitorowaniu naszych działań pod względem ich sensu ogólnego. Kiedy wspinamy się po drabinie, czasami boimy się rozglądać dookoła, a szczególnie patrzeć w dół. Ale co zrobimy, jeśli drabina przystawiona jest nie do tej ściany?
Koncentracja się na określonym celu sprzyja zadaniowości, ale również traceniu z pola widzenia podstawowego faktu: uruchamiając działanie, w rzeczywistości uruchamiamy sieć powiązanych procesów. Wchodzimy w świat współzależności i sprzężeń zwrotnych. Wszystkie ulice miasta stanowią system – są ze sobą połączone. Płynność jazdy w tym systemie zależy od czasami zaskakujących dla kierowców czynników.
Efekt działań służących realizacji danego celu jest zależny od tego, jakie procesy zachodzą aktualnie w danym systemie społecznym, oraz od tego, jak nasze działanie na nie wpływa. Miejmy świadomość, że lawinę różnych reakcji. Ostateczny wynik jest efektem złożonej, wielokierunkowej interakcji. Jak najlepiej dojechać z jednego końca miasta na drugi w godzinach szczytu? Czy najkrótsza droga jest zawsze najlepsza ?
Działania uruchamiają procesy w systemie, wszystko idzie dobrze… ale sprawy korkują się z trudno zrozumiałych przyczyn. W przypadku procesów społecznych próba „krótkiego załatwienia sprawy” często prowadzi do wzmocnienia problemu lub pojawienia się innych, nowych problemów.
Choć wszyscy chcą zmiany na lepsze, to przecież pociąga ona za sobą także niepożądane i nieprzewidziane konsekwencje. A to budzi opór!
Gdzie jest wyjście?
‹#›
Rozwiązanie problemu jest zwykle „z innego porządku” niż sam problem. Opór może być na przykład pokonany „oddolnie” poprzez samą społeczność lub grupę osób drogą wypracowaną, „odkrytą” w trakcie projektu. Właśnie odkrywaniu tych metod służy ewaluacja procesowo- jakościowa. Odpowiedzią na problem korków może być ruch społeczny na rzecz ścieżek rowerowych oraz korzystania z komunikacji miejskiej, który wzmocni rozwiązania administracyjne.
Proponowany sposób formułowania celu: Celem projektu jest uruchomienie procesu … Udrażniania komunikacyjnego miasta Dostosowywania zasobów wodnych do potrzeb ludzi i przyrody Wprowadzenie zmiany w organizacji życia społeczności w związku z pogarszającym się dostępem do wody…
Celem projektu społecznego jest uruchomienie lub wzmocnienie procesu… aktywizacji osób trwale bezrobotnych…. budowania spójności społecznej i współpracy różnych środowisk oraz ugrupowań w społeczności lokalnej… budowania płaszczyzny dialogu i wymiany informacji pomiędzy instytucjami pośredniczącymi a beneficjentami projektów….
To cel, a jaka droga? Potrzebna jest wizja tego, jakie działania mogą służyć celowi głównemu, poparta weryfikowalnym modelem zmiany. Model zmiany powinien zawierać opis mechanizmów, które prawdopodobnie zostaną uruchomione poprzez określone działania (procesy wspierające) oraz weryfikowalne założenia, co do ich związku z celem ogólnym.
Przykład : Celem projektu jest aktywizacja osób trwale bezrobotnych poprzez zaangażowanie ich do organizacji festynu na rzecz zwiększenia liczby miejsc pracy i poprawy jakości życia w gminie.
Modele zmiany dotyczące przykładu: 1. Osoby trwale bezrobotne mają wiele niewykorzystanych potencjałów. Jeśli zastosują część ze swoich „uśpionych” kompetencji w praktycznym działaniu oraz odniosą sukces (choćby częściowy), to będą dalej dążyli do samorealizacji. 2. Osoby trwale bezrobotne mają ubogie kontakty społeczne, więc trzeba pomóc im w poszerzeniu środowiska, co ułatwi im zorientowanie się w możliwościach zawodowych na rynku lokalnym.
Modele zmiany dotyczące przykładu: 3. Osoby trwale bezrobotne potrzebują doświadczyć własnej skuteczności w rozwijaniu przedsiębiorczości, ale również w pomaganiu innym w tym procesie. 4. Osoby trwale bezrobotne potrzebują doświadczyć własnej skuteczności w rozwijaniu przedsiębiorczości osobistej, ale również w pomaganiu innym. Pomaganie innym często bardziej motywuje do aktywności niż koncentracja na własnych potrzebach.
Modele zmiany dotyczące przykładu: 5. Osoby trwale bezrobotne aktywizują się, gdy pracują samodzielnie, ale nie samotnie – pomocne będzie doświadczenie wspólnoty zespołowej. 6. Osoby trwale bezrobotne aktywizują się, gdy doceniają ich inni oraz gdy oni mogą docenić innych.
Typologia celów: Cel główny (proces, który chcemy uruchomić lub wzmocnić) Cele wspierające (te, których realizacja warunkuje pracę nad celem głównym) Meta – cele (cele związane z ewaluacją)
Cele wspierające dotyczące przykładu: 1. Uruchomienie procesu identyfikacji przez beneficjentów własnych potencjałów i odbudowywania wiary w siebie na skutek odnoszenia realnego sukcesu. 2. Uruchomienie procesu podnoszenia kompetencji społecznych związanych z pracą w projektach. 3. Uruchomienie procesu tworzenia rzeczywistego zespołu z indywidualnych ochotników.
Cele wspierające dotyczące przykładu: 4. Uruchomienie procesu budowania szerszego środowiska społecznego dla osób trwale bezrobotnych. 5. Uruchomienie procesu tworzenia klimatu akceptacji społecznej dla osób trwale bezrobotnych. 6. Poprawa warunków dla przedsiębiorczości w gminie 7. Meta - cel: Rozwinięcie metodologii pracy z osobami trwale bezrobotnymi.
Comments