Aandachtspunten voor een gemeentelijk bewegingsbeleid Bijdrage aan de startbijeenkomst ‘Pilots beweegvriendelijke omgeving’ NISB Rotterdam, 12 april 2011Hugo van der Poel Universiteit van Tilburg/NHTV Breda/Mulier Instituut
Aandachtspunten voor een gemeentelijk bewegingsbeleid Bijdrage aan de startbijeenkomst ‘Pilots beweegvriendelijke omgeving’ NISB Rotterdam, 12 april 2011
Hugo van der Poel Universiteit van Tilburg/NHTV Breda/Mulier Instituut
Thema’s
Wat is bewegen en waarom is het een probleem geworden? Wat kan een beweegvriendelijke omgeving bijdragen aan de oplossing van het probleem? Wat kunnen de pilots bijdragen aan de inrichting van beweegvriendelijke omgevingen?
Wat is bewegen?
Bewegen: verplaatsing of activiteit van het lichaam door ‘eigen’ kracht Bewegen was (is?) meestal ‘noodzakelijk kwaad’ om iets voor elkaar te krijgen bij het werk komen werken winkelen familiebezoek groenten verbouwen Is soms hoofddoel of mede-hoofddoel ommetje maken hond uitlaten fietstocht maken sport
Waarom is bewegen een probleem geworden?
Meer betaald werk (bijv. door vrouwen) en hogere productiviteit per gewerkt uur leidt tot hogere productie en stijging inkomen Stijging (vrij besteedbaar) inkomen leidt bij gelijkblijvende hoeveelheid vrijetijd tot meer consumptie (Meer consumptie leidt tot meer afzet, en voedt daarmee streven tot meer productie)
Waarom is bewegen een probleem geworden?
‘Productie’ (in Nederland) vergt steeds minder bewegen/is overwegend zittend werk geworden Meer consumptie betekent verdwijnen van activiteiten die relatief weinig geld kosten, zoals vormen van ‘zelf bewegen’ lopen > fiets > brommer/scooter > auto winkelen > webwinkelen/bezorgen aan huis huishouden > huishoudelijke hulp volkstuin(ieren) > voorbereid voedsel > Werk en vrijetijd worden vormen van zitten en de resterende 8 uur slapen we
Waarom is bewegen een probleem geworden?
Bovendien, in een verstedelijkende omgeving: kruipen we steeds dichter op elkaar zijn minder tuinen zijn veel auto’s en staat (veilige) speelruimte onder druk bestaat gevoel van (sociale) onveiligheid enz. Kortom, onze omgeving wordt door verstedelijking steeds minder uitnodigend tot bewegen
Waarom is bewegen een probleem geworden?
Bewegingsarmoede draagt bij aan overgewicht Hogere productie in landbouw en voedingsindustrie vergt hogere verkoop van voedsel en drank Consumenten worden gestimuleerd meer voedsel en drank te kopen Hoger (vrij besteedbaar) inkomen maakt aankoop van (teveel) voedsel makkelijk Overgewicht maakt bewegen moeizamer en onaantrekkelijker > Bewegingsarmoede en overgewicht versterken elkaar
Bewegen vraagt bewuste keuze
Bewegingsarmoede en overgewicht vloeien ‘logisch’ voort uit de wijze waarop onze maatschappij is ingericht Bewegen en normaal gewicht vergen bewuste keuzes voor bewegen als hoofddoel van een activiteit (in de vrijetijd) een bewegingsrijke wijze van uitvoeren van een andere hoofdactiviteit (bijv. fietsen naar werk of school, lopen naar winkel)
De rol van gemeenten
Oorzaken van bewegingsarmoede en overgewicht zijn moeilijk en slechts ten dele te bestrijden op gemeentelijk niveau Gemeenten hebben een rol in het creëren van een beweegvriendelijke omgeving, omdat dit aansluit op bestaande takenpakket Maar in welke mate draagt beweegonvriendelijke omgeving bij aan gesignaleerde problemen? (hoe) vloeit (‘maatschappelijke’) winst van bestrijding bewegingsarmoede en overgewicht terug naar gemeente?
Kenmerken beweegvriendelijke omgeving
Fysieke kenmerken: bij ‘gedwongen’ verplaatsingen (naar werk, school, enz.): nodigt uit tot beweegrijke vormen van verplaatsing (lopen, fietsen) bij werk/school e.d.: nodigt uit tijdens lunch/pauzes naar buiten te gaan in vrijetijd: nodigt uit tot bewegen (spelen, wandelen, sporten, tuinieren, enz.) als vorm van vrijetijdbesteding is verkeerstechnisch veilig en autoluw is zonder auto beter begaanbaar/bereikbaar
Kenmerken beweegvriendelijke omgeving
Sociale kenmerken: is sociaal veilig is divers (multifunctioneel, gemengd, verschillende activiteiten zijn ‘beloopbaar’) biedt ruimte voor activiteiten van groepen/’evenementen’, oftewel is een ‘gemeenschappelijke’ ruimte draagt bij aan identiteit van direct betrokkenen houdt rekening met minderheden en veranderingen in levensloop (gehandicapten, ouderen, enz.)
Pilots beweegvriendelijke omgeving
Een beweegvriendelijke omgeving: bevat mogelijkheden tot bewegen als hoofddoel faciliteert bewegingsrijke vormen van verplaatsen houdt rekening met mogelijkheden/wensen/voorkeuren van onderscheiden doelgroepen Pilots kunnen bijdragen aan leren waar en hoe gemeenten van toegevoegde waarde kunnen zijn bij de bestrijding van bewegingsarmoede en overgewicht
Onderbouwing pilots
Hoe kunnen pilots bijdragen aan inrichten van meer beweegvriendelijke omgevingen? Kernvragen: Als ‘bewegen als hoofddoel’ een ‘bewuste keuze’ vergt, hoe kan een gemeente dan bevorderen dat men die keuze maakt? Hoe kan een gemeente de keuze voor bewegingsrijke vormen van verplaatsen stimuleren?
Onderbouwing pilots
Voor de beantwoording van de kernvragen en de onderbouwing van het beleid is wenselijk dat: er inzicht is de oorzaken van de problemen in de wijk waar de pilot gaat plaatsvinden er maatregelen worden genomen waarvan de inzet bewezen effectief en efficiënt is de maatregelen zo worden ingezet dat kan worden onderzocht of de inzet ervan effectief en efficiënt is
Onderbouwing pilots
Voorbeeld 1: als een wijk achterblijft tov de landelijke beweegnorm bij welke groepen is dat dan het geval? bij welke vormen van bewegen (sport, fietsen, spelen, winkelen, tuinieren) doe zich die achterstand voor? wat is de oorzaak van het achterblijven? Voorbeeld 2: als er sprake is van gezondheidsachterstanden wat zijn dan de klachten, en in hoeverre zijn die gerelateerd aan te weinig bewegen? bij welke groepen doen zich de klachten voor?
Onderbouwing pilots
Voorbeeld 3: afstand tot accommodatie is over het algemeen geen probleem, maar hoe zit dat: voor onderscheiden doelgroepen? in krimpgebieden? in achterstandswijken? Voorbeeld 4: als bewegen wordt gestimuleerd, is er dan voldoende capaciteit om te kunnen bewegen? wel/niet wachtlijsten bij sportverenigingen? zitten zwembaden, speeltuinen, volkstuinen wel/niet vol? Voorbeeld 5: idem, is er dan voldoende kwaliteit? voor goede begeleiding/training? sluit het aanbod aan op de vraag?
Aanpak pilots
Aanpak 1: wijkgerichte probleemanalyse (zie hiervoor) projecten gericht op aanpak gesignaleerde oorzaken van bewegingsarmoede en overgewicht vergelijking van situatie wijk voor en na aanpak probleem Aanpak 2: beleid gericht op één of twee speerpunten geconcentreerde aanpak, waarmee ‘verschil’ kan worden gemaakt vergelijking met soortgelijke wijken zonder speerpuntbeleid Aanpak 3: er is een bestaand probleem en er dient zich een subsidiemogelijkheid aan
Tot slot
Zoek de quick wins: waar in de wijk zitten de grootste knelpunten voor meer bewegen? Gebruik bestaande kennis: er is al veel bekend over maatregelen die werken DSP: Aanpak beweegvriendelijke omgeving Gezondheidsraad: Beweegredenen EMGO e.a.: De Gezonde Wijk Windesheim: lectoraat De Gezonde Stad De beweegvriendelijke wijk is een bijdrage aan de oplossing, niet dè oplossing
Voorbeeld: speerpunt school
Pilot richt zich vergelijking van effecten van: vakleerkracht op school gymlokaal in of nabij school schooltuin schoolplein vrij toegankelijk plein voor sport en bewegen toezicht en activiteitenaanbod na school sportvoorzieningen nabij school interscholaire competities en toernooien sport als onderdeel van na- en buitenschoolse opvang link met (school-)sportvereniging via combinatiefunctionaris school optimaal toegankelijk voor lopers en fietsers verbod op brommers/scooters – bezit alleen mogelijk op medisch/sociale indicatie
Comments