ÍSLENSK HÚSNÆÐISSTEFNA Í SÖGULEGU SAMHENGIJón Rúnar Sveinsson félagsfræðingur ReykjavíkurAkademíunni
ÍSLENSK HÚSNÆÐISSTEFNA Í SÖGULEGU SAMHENGI
Jón Rúnar Sveinsson félagsfræðingur ReykjavíkurAkademíunni
‹#›
Kenningarammi
“The wobbly pillar under the welfare state” (Ulf Torgersen) “Between state and market” (Bo Bengtsson) Ekki sjálfgefinn hluti velferðarríkisins – seinast inn, fyrst út? Vegartryggð (path dependence) Stefnuhvörf (critical junctures, focal points, formative moments) Samfelldur eða tvískiptur leigumarkaður (Kemeny) Sundurleitni - samleitni
‹#›
Bakgrunnsþættir - Ísland:
Hröð þéttbýlismyndun frá 1890 og mannfjöldasprenging Mikill hagvöxtur, nær stöðugur, en stundum miklar niðursveiflur Pólitískt forræði borgaralegra flokka Viss líkindi við lönd engilsaxa
‹#›
Norrænn samanburður
Meiri munur en á velferðarkerfunum ? Hugmyndir stundum fengnar að láni, en alltaf aðlagaðar að eigin aðstæðum Svíþjóð, Danmörk, Noregur, Finnland, Ísland Er til “norrænt módel” í evrópsku samhengi?
‹#›
Höfuðeinkenni íslenska húsnæðiskerfisins:
Eignarstefna Að byggja sjálfur Ríkisafskipti aukast eftir 1980 Verkalýðshreyfingin áhrifaaðili – samráðsstefna (korporatismi) Verðbólga Andhverfa skandinavískrar húsnæðisstefnu Frjálshyggja um og eftir árið 2000
‹#›
Stefnuhvörf 1: Upphaf félagslegra eignaríbúða Húsnæðiskönnunin 1928 Lög um verkamannabústaði 1929 Lög um byggingarsamvinnufélög 1932 Félagslegar leiguíbúðir aldrei til umræðu Minni uppbygging vegna heimskreppunnar Flokkspólitískar deilur
‹#›
Húsnæðisvandi stríðsáranna
Húsnæðiskreppa Hert húsaleigulög Hermannabraggar sem bráðabirgðalausn Nýsköpunarstjórnin Seinkun húsnæðisumbóta eftir stríðið Erfiður leigumarkaður
‹#›
“Ástandið á leigumarkaðnum”
‹#›
Uppbyggingarskeiðið
Stefnuhvörf 2: Virkjun viljans til að byggja sjálfir Vinna við að byggja yfir sig skattfrjáls 1948 Reykjavíkurbær á undan ríkisvaldinu Lánadeild smáíbúða 1952 Húsnæðismálastjórn 1955 Húsnæðismálastofnun ríkisins 1957 Gula bókin 1958 – leiguvalkostum hafnað
‹#›
Gunnar Thoroddsen, 1948:
“Það er glöggt hver er stefnumunur okkar Sjálfstæðismanna og kommúnista í húsnæðismálunum. Við viljum stuðla að því, að fólkið geti búið í íbúðum, sem það á sjálft. Kommúnistar vilja að allir búi í leiguíbúðum, og helst á bærinn sjálfur að vera leigusalinn. Það ætti ekki að þurfa að deila um, hvor stefnan er heppilegri, eða hvort fólkið sjálft vill heldur. Við höfum nógu mörg sýnishorn og dæmi. Við viljum stuðla að því að einstaklingarnir geti sjálfir bygt sem mest. Það er fyrsta atriðið í stefnuskrá okkar frá síðustu kosningum. En við viljum styðja fjelagsbyggingar, samvinnubyggingar og verkamannabústaði “. (Morgunblaðið, 21. maí 1948.)
‹#›
Biðröð hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins með augum Halldórs Péturssonar
‹#›
“Að byggja sjálf”
‹#›
Árin 1960 - 1980
Stefnuhvörf 3: Júnísamkomulagið 1964 Júlíyfirlýsingin 1965 Áhrif vinstri flokka gegnum verkalýðshreyfinguna Breiðholt-framkvæmdirnar 1965-1975, áfram áhersla á eignaríbúðir Efnahagsuppsveifla á sjöunda áratugnum Leiguíbúðaáætlun “Ólafíu” 1973 fer út um þúfur
‹#›
Framkvæmdanefndarbyggingarnar
‹#›
Hápunktur íslenska sjálfseignarmódelsins:
Takmarkaðar lánveitingar Samt hátt hlutfall eigin húsnæðis, leigumarkaður verður jaðarfyrirbæri Engin húsnæðislög 1953-1979 Aðilar vinnumarkaðarins semja um byggingu eignaríbúða
‹#›
Fráhvarfið frá fyrri húsnæðisstefnu (I)
Stefnuhvörf 4: Óðaverðbólga og mótmæli húsbyggjenda 1980-1985 Húsnæðishreyfingar níunda áratugarins Nýtt lánakerfi 1986 – “korporatisminn” nær hápunkti – ennþá lítill áhugi á byggingu leiguíbúða Stefnubreyting 1987 –húsbréfakerfið– aukin stuðningur við búseturétt og leiguíbúðir
‹#›
Fráhvarfið frá fyrri húsnæðisstefnu (II)
Félagslegar íbúðabyggingar ná hámarki upp úr 1990 MIkil aukning opinberra lánveitinga Niðurgreiðslur aðeins innan vaxtabótakerfisins Húsaleigubætur sem tilraun 1995 – verður grundvöllur sterkari leigumarkaðar Íbúðalánasjóður í stað Húsnæðisstofnunar 1999 – Byggingarsjóður verkamanna lagður niður
‹#›
Frjálshyggja – efasemdir um hlutverk ríkisins
Stefnuhvörf 5: Bankarnir koma inn á lánamarkaðinn 2004 eftir að Íbúðalánasjóður hóf að veita 90% lán Ákvarðanir ESA og EFTA-dómstólsins Félagslegar eignaríbúðir seldar á frjálsum markaði síðan 2002 “Hrunadansinn” 2004-2007, met í íbúðabyggingum
‹#›
Efnahagshrunið, hvað svo?
Stefnuhvörf 6: Mótun húsnæðisstefnu eftir hrunið Úrlausn erfiðrar kreppu – er það að takast? Hvernig tókst að leysa úr fyrri kreppum? Spurningamerki um framtíð eignastefnunnar – einkum haldbærni hennar gagnvart lágtekjuhópum Kreppureynsla Finna og Japana á 10. ártugnum lærdómsrík Húsnæðisstefnan mikilvæg í úrvinnslu kreppunar og mikilvæg forsenda sem hraðastrar bætingar lífskjara
‹#›
Comments