Áhrif efnahagskreppunnar á velferð kvennaKynning á niðurstöðum samantektar á tölulegum upplýsingum um stöðu kvenna Eva Bjarnadóttir og Eygló Árnadóttir
Áhrif efnahagskreppunnar á velferð kvenna
Kynning á niðurstöðum samantektar á tölulegum upplýsingum um stöðu kvenna Eva Bjarnadóttir og Eygló Árnadóttir
Verkefnið
Safna saman opinberum tölulegum upplýsingum sem gætu gefið hugmynd um hvort efnahagskreppan hafi áhrif á velferð kvenna. Áhersla á konur - ýmist bornar saman við karla eða við aðrar konur. Ólík tímabil skoðuð - leitast við að finna gögn sem lýsa stöðunni fyrir og eftir bankahrunið.
‹#›
Velferð
Velferð kvenna nær yfir mjög vítt svið mála-flokka og því þurfti að ramma verkefnið inn: Leitað í safn erlendra rannsókna á kynbundnum áhrifum efnahagslægða. Skilgreiningar hópa Velferðarvaktarinnar á brýnustu málefnum sett í samhengi kynjabreytunnar. Það sem almennt er vitað um stöðu kvenna á Íslandi.
Ekki fundust margar nothæfar rannsóknir áhrifum efnahagslægða á velferð kvenna. Gjarnan var fjallað um konur frá löndum sem vart teljast samanburðarhæf við Ísland. ‹#›
Spurningalisti
Afrakstur rannsóknarvinnunnar voru 50 spurningar sem skiptust í 15 þemu: Eignir, skuldir og tekjur kvenna Konur í greiðsluerfiðleikum Einstæðar mæður Fjárhagsaðstæður ungra kvenna Atvinnuleysi meðal kvenna Viðkvæmir hópar á vinnumarkaði Fólk utan vinnumarkaðs Notkun á heilbrigðisþjónustu Kynbundið ofbeldi Áhrif niðurskurðar í heilbrigðismálum Streita, þunglyndi og álagssjúkdómar Lyfjaneysla Veikindafjarvistir frá vinnu Barnavernd Viðkvæmir hópar (öryrkjar, fatlaðir, utangarðsfólk)
‹#›
Gagnaöflun
Ársskýrslur og útgefið efni stofnana og samtaka. Haft var samband við: Formenn allra hópa Velferðarvaktarinnar Rannsóknarfólk hjá Háskóla Íslands Ráðuneyti Stofnanir Hagsmunasamtök
Við takmörkuðum gagnaleitina við gögn sem þegar höfðu verið birt á netinu, eða lágu fyrir hjá stofnunum og samtökum og auðvelt var að nálgast með að setja sig í samband við starfsfólk. Oft þykir of dýrt og tímafrekt að kyngreina gögn, svo sérstaklega þyrfti að senda slíka beiðni. ‹#›
Afrakstur gagnaöflunar
Helstu takmarkanir gagnaöflunarinnar voru: Skortur á kyngreindum upplýsingum Skortur á tíma/gögn fundust ekki Þekking okkar sjálfra, þar sem efnið er mjög vítt
Spurningar duttu út af ýmsum ástæðum. Stundum voru til gögn um viðkomandi málefni en þau voru ekki kyngreind, eða bara kyngreind að hluta til. Dæmi um slíkt er þegar upplýsingar eru flokkaðar eftir fjölskyldugerðum. Gjarnan eru einstæðir foreldrar ein breyta, en ekki tvær eftir því hvort um er að ræða einstæða feður eða mæður. Þá eru stundum einu breyturnar, sem hægt er að greina eftir kyni, einstaklingar sem ekki eiga börn og búa einir. Undirflokkar voru oft ekki kyngreindir, til dæmis ef teknar voru saman tölur yfir fólk af erlendum uppruna sérstaklega. Stundum var hægt að sjá hversu hátt hlutfall konur voru af erlendu fólki í heild, en ekki skoða hlutfalli þeirra innan fleiri breyta. Í einhverjum tilvikum var um flóknar og víðfeðmar upplýsingar að ræða og ekki gafst tími í svo stuttu verkefni að greina gögnin. Þá voru sum gögn ekki til, og önnur fundust ekki - það þarf ekki að þýða að þau séu ekki til einhvers staðar en leitin að þeim hefði tekið lengri tíma. Okkar eigin þekking takmarkaði okkur nokkuð. Efnið er mjög vítt, og í sumum tilvikum vorum við á heimavelli og áttum auðvelt með að finna og greina upplýsingar. Í öðrum tilfellum höfðum við takmarkaðan skilning á efninu og þar með litla hugmynd um hvernig ætti að annars vegar nálgast gögnin og hins vegar að vinna úr þeim. ‹#›
Afrakstur gagnaöflunar
Við svöruðum 21 spurningum af þeim sem lagt var upp með, en 12 nýjar spurningar og 2 ný þemu bættust við eftir að gagnaöflun hófst: Fæðingarorlof Fjárhagsvandi heimilanna Kynbundinn launa og valdamunur Einstæðar mæður Kynjaskiptur vinnumarkaður Atvinnuleysi Fólk utan vinnumarkaðs Kynbundið ofbeldi Frjósemi Lyfjaneysla Barnavernd
Tvö ný þemu urðu til, sem okkur hafði ekki hugkvæmst áður, en virtust eiga fullt erindi við verkefni að þessu tagi. Í fyrsta lagi þróun fæðingarorlofs, en þar hafa orðið áhugaverðar breytingar síðan kreppan skall á. Hins vegar tókum við saman tölur yfir frjósemi, þ.e. fæðingartíðni, fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, en þar hafa einnig orðið breytingar á í kjölfar kreppunnar. Út duttu flestar spurningar sem vörðuðu sérstaka undirhópa kvenna, aðra en einstæðar mæður, svo sem öryrkja, ellilífeyrisþega, fatlaða, utangarðsfólk og innflytjendur. Það var fyrst og fremst vegna þess tímaskorts. Að skoða áhrif kreppunnar á velferð kvenna innan viðkvæmra hópa samfélagsins er í raun efni í annað verkefni. Þá fengust ekki kyngreindar upplýsingar um námslán. Upplýsingar um veikindafjarvistir frá vinnu, kynferðislega áreitni, fólk utan vinnumarkaðs og notkun á heilbrigðisþjónustu fundust ekki, eða voru einungis til gamlar upplýsingar. Upplýsingar um barnavernd voru einnig flestar frá því fyrir kreppu. Áhrif niðurskurðar í heilbrigðismálum liggja ekki skýrt fyrir, sem hafði áhrif á mat á heilbrigðisþjónustu við konur annars vegar og á störf kvenna í heilbrigðisþjónustu hins vegar. ‹#›
Frjósemi
Fæðingatíðni hefur aukist. Fóstureyðingum hefur fjölgað. Ófrjósemisaðgerðum hefur fækkað. Hlutfall karla og kvenna hefur snúist við, mun fleiri karlar fara nú í slíka aðgerð.
Fæðingatíðni hefur aukist jafnt og þétt síðan árið 2003 – hækkað hjá eldri hópunum en lækkað hjá yngsta hópnum. Fóstureyðingum fjölgaði talsvert á árunum 2008-2009 – hjá öllum aldurshópum nema 15-19 ára. Ófrjósemisaðgerðum hefur fækkað síðan árið 2000 og fækkað hratt eftir að kreppan skall á. Hlutfall karla og kvenna sem gangast undir ófrjósemisaðgerðir hefur snúist við, mun fleiri karlar fara nú í slíka aðgerð, heldur en konur. ‹#›
Foreldrar ungra barna
Hámark á fæðingarorlofsgreiðslum bitnar mun fremur á körlum - 45,7 prósent feðra en 19 prósent mæðra. Tekjur eru lykilatriði í ákvörðun karla um að taka fæðingarorlof. Lítill kynjamunur á fjölda í fæðingarorlofi en mikill á fjölda sem fá fæðingarstyrk. Greiðslum til feðra hefur frá 2008 fækkað um 8,9 prósent, en fjölgað um 4,5 prósent til mæðra Aðallega konur brúa bilið á milli fæðingarorlofs og leikskóla.
Í kjölfar efnahagshrunsins hefur hámark á fæðingarorlofsgreiðslum verið lækkað þrisvar, og er þakið núna 300.000 kr. Þessar sparnaðaraðgerðir hafa einna helst bitnað á meðalútgjöldum til feðra - 45,7 prósent feðra í fæðingarorlofi lenda í núgildandi hámarki, á móti 19 prósent mæðra. Tekjur eru lykilatriði í ákvörðun karla um að taka fæðingarorlof. Því til staðfestingar: Lítill kynjamunur er á fjölda foreldra sem að einhverju leyti taka tekjutengt fæðingarorlof, en mikill kynjamunur á fjölda þeirra sem fá fastan fæðingarstyrk (afar lág upphæð) en þar eru karlar í miklum minnihluta. Orlofsgreiðslum til feðra hefur frá 2008 fækkað um 8,9 prósent, á meðan greiðslum til mæðra fjölgaði um 4,5 prósent (tölur til og með júlí 2010). Konur fjölmenna í þeim hópi foreldra sem þurfa að brúa bilið á milli fæðingarorlofs og leikskóla, og detta á meðan út af vinnumarkaði með tilheyrandi tekjutapi (en erfitt að finna upplýsingar um þau sem ekki tilheyra vinnuaflinu). ‹#›
Einstæðar mæður
Einstæðar mæður eru 91,4 prósent einstæðra foreldra – sjaldan kyngreint og fátt vitað um stöðu einstæðra mæðra. Aukin vanskil og lánabyrði í kjölfar kreppu. Börn, sem sækja áfengis- og vímuefna-meðferð, og börn sem koma við sögu í málum barnaverndarnefnda, búa oftast hjá einstæðum mæðrum.
Einstæðar mæður eru 91,4 prósent einstæðra foreldra – en sjaldan gerður greinarmunur á þessum hópi eftir kyni. Fátt er í raun vitað um stöðu einstæðra mæðra. Helstu breytingar á fjárhagserfiðleikum einstæðra foreldra frá því fyrir efnahagshrun snúa að auknum vanskilum og aukinni lánabyrði. Börn, sem sækja áfengis- og vímuefnameðferð, og börn sem koma við sögu í málum barnaverndarnefnda, búa oftast hjá einstæðum mæðrum. Í ljósi versnandi fjárhagsstöðu þessa hóps er ástæða til að fylgjast vel með. ‹#›
Fjárhagsvandi heimilanna
Kyngreindar upplýsingar um vanskil lána og leigu takmarkast við einstætt, barnlaust fólk. Karlar oftar í vanskilum. Konur eru í meirihluta þeirra sem eiga erfitt með að ná endum saman.
Kyngreindar upplýsingar um vanskil lána og leigu takmarkast við einstætt, barnlaust fólk, þar sem aðrar upplýsingar eru fyrir pör (ókyngreint) eða einstæða foreldra (ókyngreint). Hlutfall einstæðra barnlausra kvenna í vanskilum með lán eða leigu hefur hækkað eftir að kreppan skall á, einstæðir barnlausir karlar eru þó áfram mun fleiri í vanskilum en konur. Byrðar húsnæðiskostnaðar og lána hafa þyngst mikið hjá einstæðum barnlausum konum. Fram til 2009 höfðu karlar verið í meirihluta en árið 2010 hafði kynjahlutfallið jafnast. Konur eru í meirihluta þeirra sem telja sig ekki geta mætt óvæntum útgjöldum eða eiga erfitt með að ná endum saman. Íslendingar eru í meirihluta þeirra sem sóttu matarúthlutun, meðal þeirra voru konur 65 prósent. Ríflega 80 prósent kvenna sem sóttu matarúthlutun báru fyrir sig lágar tekjur, aðspurðar um ástæður þess að þær sóttu matarúthlutun. Þá sagðist helmingur kvennanna eiga við veikindi að stríða. Þriðjungur kvennanna sem sóttu matarúthlutun voru atvinnulausar, á móti 64 prósent karla, en 44 prósent reyndust vera öryrkjar á móti 30 prósent karla. Fleiri konur voru í launaðri vinnu heldur en karlar. Konur sem sóttu matarúthlutun reyndust mun oftar vera með yfir 200 þúsund krónur í mánaðartekjur fyrir skatt heldur en karlar. Karlar voru oftar undir 150 þúsund krónur í tekjur undangenginn mánuð. Hlutfall einstaklinga með tekjur undir lágtekjumörkum hækkaði á árunum 2006-2009. Körlum fækkar árið 2009 um 3 prósentustig frá því árinu áður, en konu
Fjárhagsvandi heimilanna
Konur voru 65% þeirra sem sóttu matarúthlutun - kynbundnar ástæður fyrir að sækja matarúthlutun. Hlutfall kvenna með tekjur undir lágtekjumörkum hefur hækkað, en körlum fækkað (nema atvinnulausir). Mikill kynjamunur meðal eftirlaunþega og þeirra sem flokkaðir eru ‘ekki í vinnu’.
Íslendingar eru í meirihluta þeirra sem sóttu matarúthlutun, meðal þeirra voru konur 65 prósent. Ríflega 80 prósent kvenna sem sóttu matarúthlutun báru fyrir sig lágar tekjur, aðspurðar um ástæður þess að þær sóttu matarúthlutun. Þá sagðist helmingur kvennanna eiga við veikindi að stríða. Þriðjungur kvennanna sem sóttu matarúthlutun voru atvinnulausar, á móti 64 prósent karla, en 44 prósent reyndust vera öryrkjar á móti 30 prósent karla. Fleiri konur voru í launaðri vinnu heldur en karlar. Konur sem sóttu matarúthlutun reyndust mun oftar vera með yfir 200 þúsund krónur í mánaðartekjur fyrir skatt heldur en karlar. Karlar voru oftar undir 150 þúsund krónur í tekjur undangenginn mánuð. Hlutfall einstaklinga með tekjur undir lágtekjumörkum hækkaði á árunum 2006-2009. Körlum fækkar árið 2009 um 3 prósentustig frá því árinu áður, en konum fjölgar um 7 prósentustig. Undantekningin eru meðal atvinnulausra en meðal þeirra eru karlar fleiri (konur 27% á móti 32% karla). Mikill kynjamunur á fjölda eftirlaunþega undir lágtekjumörkum og þeirra sem flokkaðir eru ‘ekki í vinnu’. ‹#›
Atvinnumarkaður og menntun
Opinber niðurskurður snertir atvinnustöðu kvenna, sem eru meirihluti ríkisstarfsmanna – sérstaklega í umönnunarkerfinu. Launamunur kynjanna hefur minnkað í kreppunni. Setja í samhengi við miklar launahækkanir karla á útþenslutímanum. Karlar verða fremur fyrir beinni launaskerðingu, en konur skerðingu á starfshlutfalli. Háskólanemum hefur fjölgað, körlum hlutfallslega ögn meira en konum. Atvinnuþátttaka háskólanema breyst kynbundið í kreppunni. Áður unnu fleiri karlar en konur launavinnu meðfram námi, en dæmið hefur nú snúist við.
Opinber niðurskurður hefur iðulega meiri áhrif á atvinnustöðu kvenna en karla, þar sem þær eru meirihluti ríkisstarfsmanna – sérstaklega í umönnunarkerfinu. Launamunur kynjanna hefur ekki aukist eins og þekkt er í efnahagskreppu, heldur minnkað. Þetta þó þarf að setja í samhengi við miklar launahækkanir karla á útþenslutímanum, sér í lagi hjá launahæstu hópunum. Eins hafa karlar fremur orðið fyrir beinni launaskerðingu, meðan konur taka frekar á sig skerðingu á starfshlutfalli. Í kjölfar hrunsins hefur háskólanemum fjölgað, körlum hlutfallslega ögn meira en konum. Atvinnuþátttaka háskólanema hefur breyst kynbundið í kreppunni. Áður unnu fleiri karlar en konur launavinnu meðfram námi, en dæmið hefur nú snúist við. Karlarnir vinna þó enn fleiri vinnutíma yfir vikuna. ‹#›
Atvinnuleysi
Karlar misstu fyrr vinnu en kreppuáhrif á atvinnuleysi kvenna eru lengur að birtast. Sumarið 2010 hafði atvinnuleysi kynjanna jafnast út, en körlum fjölgaði svo aftur. Sérstaklega mikill kynjamunur hjá 16-24 ára á atvinnuleysisskrá, piltarnir mun fleiri. Langtímaatvinnuleysi var fyrir hrun meira meðal kvenna, nú jafnast meðal kynjanna. Ætla má að konur verði atvinnulausar lengur. Karlar í meirihluta atvinnulausra á höfuðborgarsvæðinu, en á landsbyggðinni hafa kynin reglulega skipst á. Atvinnulausir karlar eru aðeins ólíklegri til að skrá sig í hvers kyns vinnumálaúrræði. Töluverður kynjamunur á hópnum sem fellur utan vinnumarkaðs (hefur stækkað í kreppunni) en erfitt er að finna upplýsingar. Karllægni „mannaflsfrekra framkvæmda“ - búin til störf fyrir karla, en kvennastörf skorin niður.
Atvinnuleysisþróunin frá hruni fylgir þekktu kynjamynstri - karlar missa fyrr vinnu í kjölfar kreppu en áhrifin á atvinnuleysi kvenna eru lengur að birtast, og sveiflurnar mun minni meðal kvenna en karla. Sumarið 2010 hafði atvinnuleysi kynjanna jafnast út, en körlum fjölgaði aftur yfir vetrarmánuði. Sérstaklega mikill kynjamunur hjá 16-24 ára á atvinnuleysisskrá, piltarnir mun fleiri. Langtímaatvinnuleysi hefur aukist mikið. Fyrir hrun var langtímaatvinnuleysi mun meira meðal kvenna, en um haustið 2010 hafði það jafnast meðal kynjanna. Miðað við reynslu annarra þjóða má ætla að konur verði atvinnulausar lengur en karlar. Frá bankahruninu hafa karlar verið í meirihluta atvinnulausra á höfuðborgarsvæðinu, en á landsbyggðinni hafa kynin reglulega skipst á að tilheyra meirihluta á atvinnuleysisskrá. Atvinnulausir karlar eru aðeins ólíklegri til að skrá sig í hvers kyns vinnumálaúrræði. U.þ.b. fimmtungur íslenska vinnuaflsins fellur utan vinnumarkaðs; fólk á aldrinum 16-74 ára sem er hvorki starfandi né atvinnulaust. Töluverður kynjamunur er á þeim hópi en erfitt er að finna upplýsingar um hann. Karllægni „mannaflsfrekra framkvæmda“ - Á sama tíma og búin eru til störf fyrir karla, eru kvennastörf skorin niður. ‹#›
Heimilisofbeldi
Heimilisofbeldismálum farið fækkað í skráningu lögreglunnar síðan árið 2007. Metaðsókn í Kvennaathvarfið 2010. 864 komur 2010 á móti 605 komum 2009 Viðtölum hefur fjölgað en ekki dvalarkonum Hlutfall nýrra skjólstæðinga hækkað Hlutfall erlendra kvenna hækkað mikið
Samkvæmt skráningu lögreglu á málum heimilisófriðar og -ofbeldis hefur slíkum málum farið fækkandi síðan árið 2007. Komum í Kvennaathvarfið hefur fjölgað, metaðsókn varð árið 2010. 864 komur 2010 á móti 605 komum 2009. Flestar konur koma í viðtöl, en konum í dvöl hefur ekki fjölgað. Hlutfall nýrra skjólstæðinga Kvennaathvarfsins jókst mikið árið 2009 (61%) og hélst hátt árið 2010 (56%). Hlutfall kvenna af erlendum uppruna, sem leita til Kvennaathvarfsins, er hátt miðað við hlutfall þeirra í samfélaginu (36% árið 2010). Hlutfall þeirra hefur aldrei verið hærra en árið 2010. ‹#›
Kynferðisbrot
Virðist ekki hafa fjölgað í kjölfar kreppunnar, samkvæmt þeim gögnum sem aðgengileg eru. Lögreglumálum hefur fjölgað síðan 2004. Karlar 96,4% kærðra. Tíðnin hæst í Vestmannaeyjum 2009. Fækkun varð á málum Neyðarmótttöku 2010. Vændismálum hefur fjölgað eftir lagabreytingar 2009.
Erfitt er að meta hvort kynferðisbrotum hafi fjölgað vegna kreppunnar – það sem helst veldur er að oft koma upp gömul mál og að tilkynnt erum fá mál. Tilkynningum og kærum um kynferðisbrot hefur fjölgað töluvert síðan árið 2004 – sumt eru eldri brot. Kynferðisbrotum á landsbyggðinni fjölgaði árið 2009, og voru hlutfallslega flest í Vestmannaeyjum, eða 54 brot á hverja 10.000 íbúa. Árið 2009 voru karlar 96,4 prósent kærðra fyrir kynferðisbrot, eða 185 karlar á móti 7 konum. Tíðni koma á Neyðarmóttöku LSH vegna nauðgana hefur ekki aukist eftir að efnahagskreppan skall á. Íslensk lög um vændi tóku breytingum árin 2007 og 2009. Nú er ólöglegt að greiða fyrir, hafa atvinnu af og hafa milligöngu um vændi. Lögreglumálum hefur fjölgað talsvert eftir lagabreytinguna. ‹#›
Barnavernd
Lítið vitað um síðustu tvö ár. Kreppan virðist ekki valda fjölgun barnaverndarmála en eftirköstin geta komið seinna. Tilkynningum vegna vanrækslu fjölgað en fækkað vegna áhættuhegðunar barna. Tilkynningum til barnaverndarnefnda og skjólstæðingum Barnahúss fjölgar. Tilkynningar til barnaverndanefnda eru frekar vegna stráka. Stúlkur í miklum meirihluta sem þolendur kynferðisofbeldis, og eru oftar þunglyndar en strákar.
Lítið um upplýsingar um síðustu tvö ár. Efnahagskreppan virðist ekki valda meiri fjölgun barnaverndarmála en áður, en erlendar rannsóknir sýna að eftirköst kreppu geta komið seinna. Hlutfall tilkynninga til barnaverndarnefnda vegna vanrækslu hefur hækkað og tilkynningum vegna áhættuhegðunar barna fækkað. Tilkynningum til barnaverndarnefnda fjölgar frá ári til árs og skjólstæðingum Barnahúss einnig. Tilkynningar til barnaverndanefnda eru frekar vegna stráka. Stúlkur eru aftur á móti í miklum meirihluta skjólstæðinga Barnahúss, sem þolendur kynferðisofbeldis. Jafnframt tilkynna stúlkur í meðferð frekar um kynferðislega misnotkun, og eru oftar þunglyndar en strákar. ‹#›
Lyfjaneysla
Konur eru í meirihluta viðtakenda lyfjaávísana. Neysla á svefnlyfjum og róandi lyfjum hefur aukist mikið síðan 2006, konur eru 64 prósent þeirra sem fá ávísað slíkum lyfjum. Notkun á lyfjum við athyglisbresti og ofvirkni hefur aukist mikið undanfarin ár, fyrst og fremst meðal fullorðinna og þá sérstaklega kvenna.
Konur á aldrinum 15-74 ára eru í meirihluta viðtakenda lyfjaávísana. Neysla á svefnlyfjum og róandi lyfjum hefur aukist mikið síðan 2006, konur eru 64 prósent þeirra sem fá ávísað slíkum lyfjum. Notkun á lyfjum við athyglisbresti og ofvirkni hefur aukist mikið undanfarin ár, fyrst og fremst meðal fullorðinna og þá sérstaklega kvenna. ‹#›
Stuttur tími liðinn
Mikilvægt að halda áfram að vakta. Mikilvægt að kyngreina öll opinber gögn. Mikilvægt að fylgjast sérstaklega vel og lengi með opinbera geiranum, þar sem áhrifin koma seinna fram og gætir lengur. Ef við þekkjum ekki staðreyndirnar, getum við ekki tekið upplýstar ákvarðanir!
Stuttur tími er liðinn frá því hrunið varð og erfitt að draga ályktanir út frá tölulegum gögnum sem spanna einungis tvö ár og þrjá mánuði. Áhrif niðurskurðar hjá hinu opinbera eru ólík meðal kynjanna, því þau búa við ólíkar væntingar og aðstæður. Markmið ríkisins um kynjajafnrétti á Íslandi: Ef gögn eru ekki sett fram kyngreind er engin leið að draga ályktun um raunverulega stöðu kynjanna. 16. grein laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla segir að í opinberri hagskýrslugerð um einstaklinga skuli greint á milli kynja við söfnun gagna, úrvinnslu þeirra og britungu upplýsinga nema sérstakar átæðir mæli gegn því. Opinberir aðilar hafa því lagalega skyldu til að kyngreina tölfræði. Einnig mikilvægt að hópar eins og Velferðavaktin tali um málin út frá kynjuðu sjónarhorni. Þurfum að venja okkur á að skoða þennan vinkil, þrátt fyrir að við höldum að hann hafi engin áhrif. Munurinn er oft sláandi. ‹#›
Comments